Các câu hỏi nghị luận xã hội bài Bếp lửa

 - Người đăng bài viết: Thu Trang  - Chuyên mục :  Đã xem: 12078 

Daytot.vn hướng dẫn các em làm các câu hỏi nghị luận xã hội bài Bếp lửa

 

Các câu hỏi nghị luận xã hội bài Bếp lửa 

* Suy nghĩ về vai trò của kí ức, kỉ niệm, tình yêu thương đối với cuộc đời mỗi con người.

* Trong bài "Đôi dòng tiễn đưa bà nội", Bằng Việt viết: Đôi mắt càng già càng thấm thía yêu thương/ Dù da dẻ khô đi, tấm lòng không hẹp lại/ Giàu kiên nhẫn bà còn hy vọng mãi/Chỉ mỗi ngày rắn lại, ít lời thêm.

* Bài thơ biểu hiện một triết luận thầm kín: những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi con người, đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ họ trong suốt cuộc đời."

                                  (Nguyễn Trọng Hoàn, Đọc-Hiểu văn bản Ngữ Văn 9).

* Bếp lửa là lời tâm tình của đứa cháu hiếu thảo đang ở nơi xa gửi về người bà thân yêu nơi quê nhà. Lời tâm tình được dệt bằng biết bao kỷ niệm tuổi thơ, mỗi kỉ niệm được bao bọc trong một nỗi nhớ thương vừa dâng trào vừa sâu lắng. Cả bài thơ là một dòng tâm trạng, một dòng hồi ức. Mặc dù tác giả đã cố ý sắp xếp theo một trật tự thời gian nhưng toàn bài vẫn là một dòng chảy xáo động. Những thương nhớ cứ xô đẩy trật tự sắp đặt, cảm xúc cứ giành lấy quyền dẫn dắt ý tứ. Cho nên các khổ thơ, đoạn thơ ngắn dài không đều.Bài thơ gồm có hai giọng-giọng kể lể nắm vai trò tổ chức chung đối với toàn bài, và giọng cảm thương thấm đượm vào mỗi một kỷ niệm, một đoạn thơ. Nhưng đọc toàn bài, thấy giọng cảm thương, nhớ nhung da diết cứ muốn trào dâng, lấn át tất cả. Mạch tự sự mờ đi, lẩn mình vào mạch cảm xúc.

(Chu Văn Sơn, Giảng văn văn học Việt Nam hiện đại).

* Hình ảnh bà không những biểu tượng cho người nhóm lửa, giữ lửa mà còn biểu tượng cho những người, những lớp cha ông, truyền lửa-ngọn lửa của sự sống, lòng yêu đời, niềm tin..cho các thế hệ nối tiếp. Ngôn ngữ dạt dào như sóng dồi, lan tỏa như lửa ấm. Hay đây chính là cảm xúc dâng trào, đang tỏa ấm của nhân vật người cháu, của nhà thơ? Mỗi câu, mỗi chữ cứ hồng lên, nồng ấm biết bao tình cảm nhớ thương, ơn nghĩa. Đó là đạo lý cội nguồn dân tộc Việt Nam chúng ta trong quan hệ gia đình, con cháu đối với cha mẹ, ông bà, tổ tiên: Ăn quả nhớ người trồng cây, ra sông nhớ suối có ngày nhớ đêm.

(Vũ Dương Quỹ, Lê Bảo, Bình giảng Văn 9)

* Liên hệ: Nếu Bằng Việt khắc họa hình ảnh người bà qua hình ảnh bếp lửagiản dị, ngôn ngữ mộc mạc, giọng điệu tâm tình thì Trương Nam Hương lại dựng lên hình ảnh người bà qua ngôn ngữ bay bổng, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc và nhạc điệu. Song vẫn không làm nhòe đi hình ảnh người bà lam lũ, nghèo khó, giàu tình yêu thương: Bóng bà đổ xuống đất đai/Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt/Rủ rau má rau sam/Vào bát canh ngọt mát/Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình. Nhẹ nhàng, tinh tế mà vẫn hằn lên hình ảnh bà với những tháng năm khó nhọc, trào lên cảm xúc xót xa, thương nhớ, biết ơn...trong cái đắng cay của cuộc sống đói nghèo vẫn có vị mát của bát canh rau má, rau sam chứa chan tình bà cháu. Khi bà từ biệt cõi đời về với tổ tiên, Nam Hương vẫn bằng giọng điệu nhẹ nhàng, tinh tế diễn tả cái mất mát, xót xa trong lòng: Bà tựa lưng vào nguồn cội lặng thinh/ Gầy như khói trên trang thờ Tiên tổ/Da mặt ngoại như vỏ cây tróc lở/ Mắt nheo nhìn tươi mưởi những chồi non/Tôi là mầm lá lon ton/ Nảy trong lòng mẹ vuông tròn bà mang/Run trên gốc rễ cũ càng/Tôi trong dáng ngoại dáng làng chở che.

       Cái hay của ý thơ, tả chân dung bà trên ban thờ tổ tiên trong cái lặng thinh, gầy như khói, da mặt như vỏ cây tróc lở, cỗi cằn mà vẫn ánh lên đôi mắt tươi mưởi những chồi non-Tứ thơ sáng, mới mẻ, làm rung lên xúc cảm trong lòng người đọc. Trong chết chóc vẫn nảy mầm sự sống. Sự sống tươi non bà truyền cho mầm lá-cháu đã lớn khôn nhưng vẫn mãi là đứa trẻ thơ được bà e ấp, chở che...Tình yêu thương của bà dành cho cháu thật vô bờ bến.

* Thơ của Bằng Việt hay Trương Nam Hương tuy câu chữ, giọng điệu khác nhau song đều chất chứa tình bà cháu yêu thương tha thiết, thấm đẫm chất nhân văn.

        Bằng Việt viết về bà nội, Trương Nam Hương viết về bà ngoại, hai người bà đã được điển hình hóa và phổ quát hóa. Từ bà nội, bà ngoại riêng của hai nhà thơ đã trở thành bà nội, bà ngoại của bao người, thành biểu tượng người bà-người mẹ hậu phương tận tụy, hy sinh là chỗ dựa, điểm tựa tinh thần cho con cháu lớn khôn, phát triển. Đây đều là những bài thơ hay, có khả năng lay động mạnh mẽ tâm hồn người đọc, đánh thức những tình cảm gia đình, quê hương, cội nguồn, mang giá trị nhân văn sâu sắc.                                                                 

* Bằng Việt nói về nghề văn: "...Tất cả những gì tôi viết ra trong đời đều chân thật, xuất phát từ cảm xúc chân thành. Và vì thế không bao giờ tôi phải ân hận hoặc xét lại những gì mình đã từng thổ lộ và công bố, cho dù trong cuộc đời này chúng ta đã đi qua bao giai đoạn thử thách nghiệt ngã...Những gì tôi nghiền ngẫm, tâm niệm đều xuất phát từ ao ước cháy bỏng: làm sao để con người có Hạnh Phúc..."

* Bản chất của thơ muôn đời vẫn là tiếng nói của tình cảm của cảm xúc. Người đọc nhiều thế hệ đồng cảm với  với Bằng Việt không phải vì câu chuyện của cá nhân ông mà vì những kỉ niệm ông gợi lại đã làm lay động trái tim người đọc khi nó chạm được tới những miền sâu thẳm, thiêng liêng của cảm xúc.

* Một số câu hỏi tham khảo:

1. Hiện lên trong bài thơ là hình tượng người bà-người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa. Em hiểu ý kiến này như thế nào?

2. Trình bày cách hiểu của em về nhan đề bài thơ-Bếp lửa.

3. Mối quan hệ giữa hình ảnh bà và hình ảnh bếp lửa trong bài thơ?

4. Giả sử em là người cháu trong bài thơ, em sẽ nói gì với bà của mình?

5. Một bếp lửa chờn vờn sương sớm/Một bếp lửa ấp iu nồng đượm/Cháu thương bà biết mấy nắng mưa. Khổ thơ này giữ vai trò như thế nào trong bài thơ?

6. Bài thơ Bếp lửa là những kỉ niệm về tình bà cháu nhưng đọc bài thơ ta còn thấy hiện lên cả những trang lịch sử của dân tộc. Ý kiến của em như thế nào?

7. Bài thơ của Bằng Việt chứa đựng một triết lí thầm kín mà sâu sắc. Em hiểu triết lý đó là gì?

8. Cảm nghĩ của em về hình tượng người bà trong bài thơ?

9. Xuyên suốt bài thơ là hình tượng bếp lửa. Điều đó có ý nghĩa như thế nào?

10. Ý nghĩa của tiếng chim tu hú xuất hiện trong bài thơ?

11. Trong bài thơ “Bếp lửa” nhà thơ Bằng Việt có viết:

 

“Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen

Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn

Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…”

  • Vì sao ở hai câu cuối, tác giả dùng từ “ ngọn lửa” mà không nhắc lại từ “bếp lửa”? Ngọn lửa ở đây có ý nghĩa gì? Em hiểu những câu thơ trên như thế nào?
  • Viết một đoạn văn ngắn (8-10 câu) nêu nhận xét về ý nghĩa tượng trưng của hình tượng bếp lửa trong bài thơ.

Gợi ý:

  • ở cầu đầu dùng “bếp lửa” => đây là hình ảnh tả thực xuyên suốt bài thơ thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm => là cơ sở để xuất hiện hình ảnh ngọn lửa ở hai câu thơ sau.
  • Từ “bếp lửa” chuyển thành “ngọn lửa” có ý nghĩa:
  • Ngọn lửa của tình yêu thương.
  • Ngọn lửa của sức sống , niềm tin, huy vọng mà bà muốn truyền cho cháu.
  • Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa, sức sống niềm tin cho các thế hệ tiếp nối.

12. Phân tích đoạn thơ sau:

“Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa

Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ

…………..

Ôi kỳ lạ và thiêng liêng bếp lửa!”

Gợi ý:

  • Mở đoạn: Những suy ngẫm sâu sắc của tác giả về người bà, về bếp lửa.
  • Thân đoạn:
  • Suy ngẫm của người cháu về bà.
  • Đó là sự tần tảo, đức hinh sinh, tấm lòng yêu thương chia sẻ của bà, hình ảnh bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa ( HS cần căn cứ vào cụm từ chỉ thời gian: đời bà, mấy chục năm, từ láy tượng hình lận đận, hình ảnh ẩn dụ : nắng mưa)
  • Bà đã nhóm dậy những gì cao quý, thiêng liêng nhất của một con người: nhóm niêm yêu thương, niềm tin, nghị lực (phân tích đa nghĩa của từ “nhóm”).
  • Suy ngẫm của người cháu về bếp lửa (câu cuối) hình ảnh bà gắn với bếp lửa. Bếp lửa vốn thân thuộc trong mỗi gia đình bỗng trở lên kì lạ => bếp lửa kì diệu thiêng liêng có sức tỏa sáng nâng đỡ tâm hồn cháu trong suốt cuộc đời.
  • Kết đoạn : suy nghĩ  và ước mơ của tác giả.

13. Trong bài thơ “Bếp lửa” nhà thơ Bằng Việt

“Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen

Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn

Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng …”

  • Chép chính xác 8 câu thơ tiếp nối đoạn thơ trên.
  • Trong những dòng thơ em vừa chép có hiện tượng dùng từ chuyển nghĩa. Chỉ ra những từ đó và cho biết ý nghĩa biểu đạt của nó trong câu thơ.
  • Cho những từ: le lói, liu riu. Theo em, những từ này có thể thay thế cho từ “ấp iu” trong đoạn thơ em vừa chép được không? Vì sao?
  • Đoạn thơ được trích dẫn là những suy ngẫm sâu sắc và tình cảm chân thành của nhà thơ đối với người bà vô cùng yêu thương và kính trọng.
  • Hãy triển khai ND trên thành một đoạn văn nghị luận theo phương pháp lập luận quy nạp (khoảng 12 câu). Trong đoạn có sử dụng câu chứa lời dẫn trực tiếp và câu nghi vấn bộ lộ cảm xúc (có gạch chân và ghi chú thích).

    Gợi ý:

    b. Từ “nhóm” trong hai câu thơ: “Nhóm niềm yêu thương …”và “ nhóm dậy cả tâm tình…” được dùng với nghĩa chuyển (theo phương thức ẩn dụ) => có nghĩa là khơi dậy hay gợi lên niềm yêu thương, những kí ức đẹp, có giá trị trọng cuộc đời con người.

    c. Những từ này không thể thay thế cho từ “ấp iu” và :

    - căn cứ vào sự kết hợp với từu sau nó là từ “nồng đượm” thì không thể là “le lói nồng đượm” hay “liu riu nồng đượm” => vô lý.

    - từ “nhóm” của câu thơ này được hiểu theo nghĩa chuyển nên chỉ có từ “ấp iu” mới diễn tả được sự yêu thương, quan tâm lo lắng của người bà dành cho cháu.

    14. Mở đầu bài thơ “khi con tu hú” nhà thơ Tố Hữu đã viết “ Khi con tu hú gọi bầy”. Âm thanh của tiếng chim tu hú ấy gợi cho em nhớ tới bài thơ nào đã được học ở chương trình ngữ văn 9? Tên tác giả?

  • Chép nguyên văn đoạn thơ có âm thanh của tiếng chim tu hú trong bài thơ đó.
  • Nêu nội dung chính của đoạn thơ em vừa chép.
  • Bằng một đoạn văn T-P-H khoảng 10 câu, hãy phân tích nội dung đoạn thơ em vừa chép.
  • Gợi ý:

  • Bài “bếp lửa” của Bằng Việt.
  • HS chép được đoạn thơ “ tám năm ròng …. Những cánh đồng xa”
  • Nội dung chính: hình ảnh bếp lửa gợi sự liên tưởng đến tiếng chim tu hú với những tháng tuổi thơ sống bên bà.
  • Bài tập 5:

              Dưới đây là đoạn thơ cuối trong bài thơ “ Bếp lửa” của Bằng Việt.

    “ … Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu

    Có lửa trăm nhà niềm vui trăm ngả

    Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở

    Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?...”

  • Đoạn thơ trên là lời của nhân vật nào, nói về ai và về điều gì?
  • Bài thơ được kết thúc bằng câu nghi vấn : “sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa? Nêu tác dụng của câu nghi vấn?
  • Bằng một đoan văn khoảng 10 câu: có sử dụng phép lặp liên kết và một câu đảo trật tự từ em hãy phân tích đoạn thơ trên để thấy được tình cảm sâu nặng với bà, với quê hương, đất nước của người cháu.
  • Gợi ý:

  • Lời của nhân vật người cháu.
    • Nói về người bà
    • Nói về tình cảm sâu nặng của cháu với bà, quê hương đất nước.
  • Tác dụng. gợi cho người đọc cảm nhận như có một nỗi nhơ khắc khoải, thưởng trực một nỗi nhớ đau đáu, khôn nguôi, luôn nhớ về bà cũng chính là nhớ về quê hương đất nước, cội nguồn của đứa cháu.
  • (câu nghi vấn được dùng để bộc lộ cảm xúc).

  • Câu chủ đề: tình cảm sâu nặng với bà, với quê hương đất nước của người cháu.
  • Triển khai: - Khoảng cách về không gian, thời gian: Khói trăm tàu, lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả không thể làm cháu lãng quên ánh sáng và hơi ấm từ bếp lửa của bà, của quê hương, không quên được những tận tụy hi sinh của đời bà => đó là đạo lý thủy chung cao đẹp của con người Việt Nam.

    • Nghệ thuật : cần phân tích điệp từ nối “nhưng” ở câu thơ thứ 3
    • Phân tích câu thơ kết ( xem ý b).

    Tìm hiểu thêm:
    Câu hỏi Nghị luận xã hội Đoàn thuyền đánh cá

    Vẻ đẹp con người lao động trong Đoàn thuyền đánh cá


     
    Tổng số điểm của bài viết là: 2 trong 1 đánh giá
    2 - 1 phiếu bầu
    Click để đánh giá bài viết

      Ý kiến bạn đọc

      Ẩn/Hiện ý kiến

    Mã chống spam   

    Những tin mới hơn

     

    Những tin cũ hơn

    Thăm dò ý kiến

    Bạn muốn tổ chức thi thử vào lớp 10 khi nào?

    Top